Sarah De Grauwe -De Grauwe Gekheid

Misschien heeft u ook wel die twaalfrittenkaart van de NMBS aangevraagd omdat u, net zoals ik, treinreizen wel iets romantisch vindt. Nu, ik reis eigenlijk nooit per trein, maar net daarom verheugde ik mij erop.
Ah! Het Spoor, dat doet toch denken aan passages uit Russische romans en de film noir? Of aan de gare Saint-Lazare van de impressionisten. Een laatste kus op het perron voordat de trein met al zijn daverend geweld aan de horizon van een nostalgisch blikveld verdwijnt. De stoompluimen moet u er zelf maar bij verzinnen… 
Ja, er is iets weemoedigs in de razende vaart, in het scheuren door de mistige velden en het dromerig door de beloken raampjes staren, maar het staat vast dat het moderne treinreizen niks meer van doen heeft met de luxe en grandeur van weleer. De IC trein naar Antwerpen is beslist niet de Oriënt Express. Als u die dan toch ergens mee zou vergelijken, doe het dan met de trans-Siberische Spoorlijn; een kleine 60 kilometer voelt aan als de volle 9289. Hoewel ik er zeker van ben dat zij die van Moskou naar Vladivostok reden niet te klagen hadden over bilkrampen en kauwgum aan de schoenzolen. De coupés zijn tegenwoordig zodanig schamel uitgerust dat men zich in een lijkkoets waant. En uw reisgenoten zullen dat gevoel alleen maar versterken; moe gependeld zitten zij voorovergebogen; gemaskerd, de bleke ogen neergeslagen op dat ene scherm naar de buitenwereld, terwijl zij verveeld zitten te kauwen en daarmee het poëtische rolgeluid van de trein verstoren. De knotwilgen en de koeien slaan zij in de wind, net zoals de kraaienvlucht boven de akkers en het roodkleuren van de kornoeljes. Treinreizen is eenzaam zijn tussen de mensen. Gelukkig zijn er nog van die dweperige zielen die daar een stukje over schrijven, of alle romantiek zou verloren zijn. 
Dus: wat ooit het symbool van de Moderniteit was, is thans verworden tot verwaarloosde trekschuit. Twee beurten per maand, dat zijn er nog twee te veel. Ach, misschien lag het aan de verbinding. Heen en terug naar Appelterre… zou dat beter zijn?

Een mens krijgt soms van die ongemotiveerde ingevingen. Zo werd mij gisteren ingegeven om naar een klein, maar mooi bospark aan de rand van de stad te rijden. De ingang van het park bestaat uit een elegante gaanderij, omzoomd door knoestige eiken en breed uitwaaierende kastanjes. In de verte hoorde ik al de krakende wielen van een naderende dilligence… Knekkedeng-knekkedeng! Ach nee, was het maar waar, slechts een onkies gezelschap dat mij door de opspattende drab voorbijschiet op veel te luidruchtige snorfietsen. Op de bankjes zaten vrijende bakvissen en verbitterde oude mannen; de malcontente kop scheef in de verschoten kraag verzonken, de armen streng over de bierbuik gekruist. Ze zwegen. Met mijn ogen groette ik gemuilkorfde mensen met blaffende honden. Een wandeling door het park was toch niet hetzelfde zonder die gul nodende glimlach van een toevallige passant. Maar op een open plek, bij een dode boom, greep dan toch een ontmoeting met een ontmaskerde man plaats. Het was een man met een middeleeuws gestalte, een boerenbreugelse glimlach (beter dat dan niks) en een plastic zak in de hand. ‘Waar ik geweest ben, zult gij niks meer vinden’, zei hij terwijl hij mij met enige hovaardigheid zijn kastanjes liet zien (niet zinnebeeldig!) En dan zei hij iets dat mij toch nog enige tijd zal bijblijven: ‘Bomen zijn kathedralen, de natuur onze enige waarheid. Er is dit jaar niet veel uit de lucht gevallen, maar ge moet altijd rapen wat er te rapen valt.’ Toen overviel mij een innig gevoel van dankbaarheid voor mensen zoals deze onwelriekende, tandenloze kastanjeraper. Er zijn er nóg die geen goesting meer hebben, maar ondanks alles toch maar voortdoen. ‘Denk eens aan de liefde of zo’, vulde hij op goelijke toon aan, en lichtte dan zijn pet op om mij met opkrullende mondhoeken ‘nog een goeie zondag’ toe te wensen. ‘Bonne continuation…’ En hij verdween met zijn tas tussen de heesters. Ik deed de gebruikelijke rondgang langs de vijver, de paviljoentjes en het kasteel. Eenmaal de poort voorbij, kwam ik uit in de straat met de meest poëtische naam aller Gentse stratennamen: de Zomerliefstraat. Zomerlieven? Zo had ik er maar twee, bedacht ik mij. De een lijkt tegenwoordig op Jules Deelder. Ingevingen? De nadruk ligt toch ontegensprekelijk op het géven: een zoete herinnering, een smakelijke glimlach, een handvol kastanjes. De eerste herfst was gul…

Ik herinner mij dat er in het sterven van de zomer altijd een circus neerstreek in Sint-Amandsberg. Malter waarschijnlijk… En ik herinner mij ook nog de bedwelmende dualiteit die dat circus in mij teweegbracht; die van de illusie. Als kind was ik daar al gevoelig voor. Want net zoals in theaters, nachtclubs en cabarets zit er achter de glamour van een circus altijd een zekere eenzaamheid en melancholie verscholen. Aan de ene kant is er die vrolijke levendigheid van de rood-wit gestreepte tent, de bont uitgedoste jongleurs en acrobaten, de breed lachende clowns en lieftallige koorddanseressen in tutu’s. Maar aan de andere kant is er de grijze realiteit die valt nadat de schijnwerpers en het applaus van het publiek zijn uitgedoofd, nadat de tribunes zijn leeggelopen, de dieren weer in hun kooien werden opgesloten en de artiesten uitgeput naar hun trailers terugkeren. De tristesse ligt in het feit dat deze mensen de illusie van de vrolijkheid verkopen. Maar wat blijft er uiteindelijk over? 
De dualiteit tussen glitter en grauwheid, tranen en glimlachen, extase en verdriet; is dat niet de schoonste afspiegeling van onze eigen werkelijkheid? Hangen wij niet voortdurend zelf de clown uit, die het beste van zichzelf geeft, om ’s avonds de valse lach weer van het gezicht te vegen? Zijn wij niet de koorddansers, die ten faveure van het publiek boven de afgrond balanceren? Hangen wij niet dagelijks de felgekleurde circusposters op tegen ons eigen, vaak bleke bestaan? The show must go on. Maar voor wie en voor wat? Toulouse-Lautrec, Seurat en Renoir hadden het in ieder geval goed begrepen: het leven is een schouwspel, een groot circus vol mooie maar vaak grauwe tegenstrijdigheden. 

De nacht strijkt neer over de zee
en spreekt tot mij, die zinken wil
Zo bodemdiep, zo zorgeloos 
Zo onomkeerbaar graag en stil 

Zinken, zinken, traag omlaag 
Tot het niets de kleine wereld vult;
alles wat ik ken of weet 
in eeuwenlange slaap gehuld 

Zinken. Tot ver onder de waterlijn; 
ver onder de klare dingen die 
ik wil en toch niet kunnen zijn 

En zo drijf ik verder, zonder zinken
Zeil ik verder op de zee die vraagt  
niet in het duister te verdrinken…

(Schilderij: Ivan Aivazovsky – The Black Sea at night)

Mijn zomer duurde tot eergisteren, tot op het moment dat het opeens begon te regenen in het kronkelstraatje waar ik een boek zat te lezen. Pijpenstelen en oude wijven. Het was zo’n regen als die van Karel van de Woestijne; plenzend en nietsontziend, waar je niet alleen drijfnat maar ook een beetje melancholisch van wordt. Precies of er in de wolken van die lange, weke draden worden gesponnen die in ragfijne slierten naar beneden worden gelaten. Kortom, een regen die de mensen aan verloren liefde en poëtische zelfmoord doet denken. Ja, de zomer was voorbij. Het water stond tot over mijn schoenzolen en steeg op tot onder mijn oksels. Ik weet niet welke grappenmaker het woord regenjas heeft uitgevonden, maar die moet toch eens goed gelachen hebben de eerste keer. Ik schudde het ongemak uit de voering en ging in de portiek van een gesloten restaurantje schuilen. ‘Casa de las tapas’… Alsof de Spaanse zon daar achter die deur zat te wachten. De straat was verlaten en vulde zich met de doffe nevel van opstuivende druppels. Ik hield mijn boek beschuttend onder mijn regen-jas en keek er lijdzaam op toe hoe de bladzijden gestaag met donkere vlekken verweekten. Na enkele minuten ging ik gehurkt op de drempel zitten en voelde mij daardoor een beetje zoals het meisje met de zwavelstokjes, of Ciske de rat; eenzaam en noodlottig, de kilte verbeidend. Ik zag Engelse steden en Victoriaanse armoe. Er gleed een dikke, koude druppel over mijn rug en ik begroef mijn hoofd in de krul van mijn arm. De zomer leek plots een lang vervlogen droom, haar warmte een reeds lang vergeten gevoel. Want de zomer is altijd een beetje zoals goede seks: met een uitgebreid voorspel, maar een veel te korte climax… Toch?

Soms zou men willen vluchten
naar de toekomst of ‘t verleden,
naar een plaats die vrij is van
de zorgen van het heden

De vakantie was kort, maar daarom niet minder de moeite waard. Integendeel. Eens te meer komt men tot het besef dat reizen een luxe is. En dan heb ik het niet over luxehotels en sterrenrestaurants, maar over de luxe van de Verwondering, de luxe van de Droom.
Wij zijn niet eens zo heel ver weggeweest, maar wel ver genoeg om dingen te zien die we nog nooit eerder in ons leven gezien hadden.
Wij verbleven in een goedkoop maar doorleefd charmehotel, vlakbij de welige Moezel-oever. Na het eten maakten we altijd nog een wandeling langs het water om de zon te zien neerbloeden onder het grillige wateroppervlak van de rivier. Op de tweede avond, wanneer het laatste avondrood achter de heuvels gloorde, en de krekels in de wijngaarden zachtjes begonnen te tsjirpen, verscheen er langs dat oeverpad ineens een spookachtig dwaallicht tussen de heesters. Het scheen met een vaalgroene glans boven het hoog opgeschoten duizendblad onder de brem.
Volgens oude volksverhalen zijn die dwaallichtjes niets anders dan de rusteloze zielen van ongedoopte kinderen uit het voorgeborchte, die voorbijgangers naar het water lokken om hen alsnog te dopen. In andere verhalen zijn het dan weer verlokkingen van de duivel om wandelaars van het rechte pad te brengen. En soms duiden ze de vindplaats van een verborgen schat aan… Hoe dan ook, het beeld wekte een soort kinderlijke beroering in ons op.
De lichtjes slingerden nu, als zwevende lampionnetjes, langs het verduisterde pad. Geruisloos. Magisch. Toen we na een moment van twijfel onderzoekend dichterbij kwamen, zagen we dat het vuurvliegjes waren. Ik had nog nooit vuurvliegjes gezien. Ze kropen druk rond over de breed uitwaaierende bloemkronen van het duizendblad en blonken wondermooi in de bleke nevel van een onaangekondigde midzomernachtdroom, als de parels van een verborgen schat. De volksverhalen hadden niet gelogen. Wel, zo’n moment… dat is me dus alle luxe van de wereld.

(Voor F.Dv)

Veel te korte jeugd,
onbezonnen jaren,
hemel zonder horizon,
laat ik jou nu varen?
Is de tijd echt daar?
Ligt het beste achter mij?
Zal ik ooit nog herbeginnen
of keert weldra het tij?
Wacht mij slechts de stilte?
Waarvoor zal ik nog leven?
Zal de milde herfstzon mij
ook nog warmte geven?
Nu de zomer is gaan liggen
en de rijpe vruchten vallen,
zal de levenswijn nog zoet zijn?
Zal de smaak mij nog bevallen?
Ik weet niet wat de leeftijd brengt,
wat het noodlot mij zal schenken:
de wijsheid of de eenzaamheid,
meer doén, minder denken?
Zullen tegenslagen mij nog raken?
word ik mild of net gehard?
Zal de liefdesbloem nog groeien
in de tuinen van mijn oude hart?
Blijf ik kwiek en vreugdevol?
of krijg ik oude-mensen-kwalen?
Zal de schoonheid mij nog kussen
en charme uit mijn ogen stralen?
Zullen grijze haren mij goed staan
en rimpels mij karakter geven?
Zal ik in de tijd die mij nog rest
de jeugdigheid ooit herbeleven?
Ach, weten doen wij weinig
maar goed, ik weet één ding:
de jeugd moet ooit eens varen,
wordt altijd een herinnering

Ik had iets willen schrijven over
de dingen die er écht toe doen;
de levenskunst, filosofie,
iets moois over de tijd van toen